Rashmi Mane
काल पुण्यातील शासकीय तंत्रनिकेतन महाविद्यालयाच्या वसतिगृह अधीक्षकांच्या कार्यालयात छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या शेजारी पंतप्रधान नरेंद्र मोदींचा फोटो लावल्याचे अमित ठाकरेंच्या निदर्शनास आले.
नरेंद्र मोदींचा फोटो कार्यालयात का लावला, असा सवाल केल्यानंतर मनसे कार्यकर्त्यांनी तो फोटो खाली उतरवला. या घटनेचा व्हिडीओ सोशल मीडियावर प्रचंड व्हायरल झाला. त्यानंतर सरकारी कार्यालयातील फोटो आणि त्याबाबतच्या प्रोटोकॉलची चर्चा पुन्हा सुरू झाली आहे.
सरकारी कार्यालयांमध्ये मनमानी पद्धतीने कोणाचाही फोटो लावता येत नाही. यासाठी राज्य शासनाच्या सामान्य प्रशासन विभागाकडून प्रोटोकॉल आणि मार्गदर्शक सूचना दिल्या आहेत. नेमके कोणाचे फोटो लावता येतात, हे जाणून घेऊया.
महाराष्ट्रातील सरकारी आणि निमशासकीय कार्यालयांमध्ये फोटो लावण्यासाठी शासनाने नियम निश्चित केले आहेत. घटनात्मक पदांवरील व्यक्ती, राष्ट्रपुरुष आणि राज्यातील प्रमुख महापुरुषांच्या प्रतिमांना या नियमांनुसार स्थान दिले जाते.
अधिकृत प्रोटोकॉलनुसार राष्ट्रपती, पंतप्रधान, राज्यपाल आणि महाराष्ट्राचे विद्यमान मुख्यमंत्री यांचे फोटो कार्यालयांमध्ये लावण्याची तरतूद आहे. मात्र कोणत्या कार्यालयात कोणता फोटो असावा, यासाठी संबंधित शासन निर्णय आणि विभागीय नियम पाहणे महत्त्वाचे आहे.
महात्मा गांधी, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, पंडित जवाहरलाल नेहरू आणि लालबहादूर शास्त्री यांसारख्या राष्ट्रीय नेत्यांच्या प्रतिमांना शासकीय कार्यालयांमध्ये स्थान दिले जाते.
छत्रपती शिवाजी महाराज, छत्रपती शाहू महाराज, महात्मा ज्योतिराव फुले, सावित्रीबाई फुले, वासुदेव बळवंत फडके, संत गाडगे बाबा, राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज, अण्णाभाऊ साठे, कर्मवीर भाऊराव पाटील आणि स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांसारख्या महापुरुषांच्या प्रतिमांचाही प्रोटोकॉलमध्ये समावेश आहे.
शासकीय कार्यालयांतील अधिकृत छायाचित्रांसाठी शासनाकडून आकार आणि मांडणीबाबत सूचना देण्यात आल्या आहेत. साधारणपणे 16 x 20 इंच आकाराच्या फ्रेमचा उल्लेख केला जातो. धार्मिक प्रतिमा आणि पूजा याबाबतही सरकारी कार्यालयांमध्ये धर्मनिरपेक्षतेचे तत्त्व महत्त्वाचे आहे.
शासकीय कार्यालयात अधिकारी किंवा सनदी अधिकाऱ्यांचे स्वतःचे फोटो लावण्याबाबत नियम आहेत. त्यामुळे कोणत्याही अधिकाऱ्याने मनमानी पद्धतीने स्वतःचा फोटो लावणे योग्य नाही. फोटो लावण्यापूर्वी संबंधित शासन निर्णय आणि अधिकृत प्रोटोकॉल तपासणे आवश्यक आहे.