Ganesh Sonawane
कायद्यानुसार निर्धारित केलेल्या काही गंभीर गुन्ह्यांमध्ये दोषी ठरलेल्या व्यक्तीला दिली जाणारी मृत्युदंडाची शिक्षा म्हणजे मृत्युदंड होय.
मृत्युदंड ही एक अपरिवर्तनीय शिक्षा असून, यामध्ये दोषी व्यक्तीची हत्या करून त्याचे आयुष्य संपवले जाते. उदा. फाशी देणे.
भारतातील मृत्युदंडाच्या अपिलाची प्रक्रिया अधिक गुंतागुंतीची आणि दीर्घ आहे, ज्यामध्ये राज्य न्यायालयापासून ते सर्वोच्च न्यायालयापर्यंत अनेक स्तरांवर कायदेशीर अपील उपलब्ध असतात
मृत्यूदंड शिक्षेत न्यायालयीन प्रक्रिया दीर्घकाळ चालते. प्रकरणे अनेकदा सर्वोच्च न्यायालयात पोहोचतात आणि त्यात भारताच्या राष्ट्रपतींकडे दयेच्या याचिकांचाही समावेश असू शकतो.
जन्मठेप याचा अर्थ दोषी व्यक्तीच्या उर्वरित नैसर्गिक आयुष्यासाठी दिलेली तुरुंगवासाची शिक्षा होय.
मृत्युदंडाला एक पर्याय म्हणजे पॅरोलशिवाय जन्मठेप. या पर्यायामुळे गुन्हेगारांना अनिश्चित काळासाठी समाजापासून दूर ठेवले जाते, ज्यामुळे त्यांच्या पुनर्वसनाची शक्यता निर्माण होते.
जन्मठेपेच्या प्रकरणात, मृत्युदंडाच्या प्रकरणांच्या तुलनेत प्रक्रिया सामान्यतः कमी गुंतागुंतीची असते. यामध्ये, दोषी व्यक्ती आपल्या शिक्षेचा काही भाग भोगल्यानंतर शिक्षेत सूट किंवा पॅरोलसाठी अर्ज करू शकतात.
हा एक अधिक मानवी पर्याय मानला जातो, ज्यामुळे पुनर्वसनाची शक्यता निर्माण होते आणि न्यायव्यवस्थेतील अपरिवर्तनीय चुका टाळता येतात.
सध्या, पुण्यातील नसरापूर येथे चिमुकलीवर अत्याचार करणाऱ्या नराधमाला मृत्युदंडाची शिक्षा व्हावी, अशी मागणी समाजातून पुढे येत आहे. २९ जूनला न्यायालय याप्रकरणावर निकाल देणार आहे.