Ganesh Sonawane
शेतातील मातीचा पोत, पोषक घटक आणि जमिनीची वैशिष्ट्ये आता डिजिटल स्वरूपात नोंदवली जाणार आहेत. यासाठी देशभरातील शेतजमिनींचा ‘डिजिटल मृदा नकाशा’ तयार केला जात आहे.
राष्ट्रीय मृदा मानचित्रण कार्यक्रमांतर्गत २०२९ पर्यंत १४ कोटी २० लाख हेक्टर जमिनीचे मॅपिंग करण्याचे लक्ष्य आहे. या माध्यमातून देशातील मोठ्या प्रमाणातील शेतजमिनींची माहिती एकत्रित केली जाणार आहे.
आतापर्यंत देशातील २०७ जिल्ह्यांतील ४ कोटी ६० लाख हेक्टर जमिनीचे सर्वेक्षण पूर्ण झाले आहे. उर्वरित जमिनींचे सर्वेक्षणही निश्चित कालावधीत पूर्ण करण्याचे नियोजन आहे.
या उपक्रमासाठी विविध ठिकाणांहून मातीचे नमुने गोळा केले जात आहेत. त्यांचे परीक्षण करून मातीचा पोत आणि त्यातील पोषक घटकांची माहिती निश्चित केली जात आहे.
प्रत्येक मातीच्या नमुन्याचे नेमके भौगोलिक स्थान निश्चित करण्यासाठी जिओ-टॅगिंग केले जात आहे. नमुन्यांची डिजिटल ओळख आणि नोंद ठेवण्यासाठी क्यूआर कोडचाही वापर केला जात आहे.
मातीचा पोत आणि उपलब्ध पोषक घटकांची माहिती मिळाल्याने जमिनीची क्षमता समजण्यास मदत होणार आहे. त्यानुसार कोणत्या पिकासाठी जमीन अधिक योग्य आहे, याचे नियोजन करता येऊ शकते.
सॉइल अँड लँड यूज सर्व्हे ऑफ इंडिया आणि नागपूरच्या एनबीएसएस अँड एलयुपीची या कामात महत्त्वाची भूमिका आहे. एनबीएसएसने देशातील मातीच्या पोताचा डिजिटल नकाशा विकसित केला आहे.
डिजिटल मृदा नकाशामुळे शेतजमिनीशी संबंधित माहिती अधिक व्यवस्थित स्वरूपात उपलब्ध होणार आहे. या माहितीचा उपयोग शेतकऱ्यांना पीक निवड आणि शेती नियोजनासाठी होऊ शकतो.