CJP vs Anna Hazare Protest : दिल्लीतील सत्ताधीशांना हादरविणारे आंदोलन; अण्णा हजारेंच्या ऐतिहासिक जनआंदोलनाची पुनरावृत्ती की केवळ राजकीय स्टंट?

देशाची राजधानी दिल्लीतील जंतर-मंतर पुन्हा एकदा आंदोलनाचे केंद्र बनले आहे. यावेळी आंदोलनाचा विषय भ्रष्टाचार नसून NEET पेपर लीक, परीक्षा प्रक्रियेतील पारदर्शकतेचा अभाव आणि केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्याची मागणी हा आहे. या आंदोलनामुळे देशभरातील विद्यार्थी, पालक आणि विविध संघटनांमध्ये संतापाची भावना निर्माण झाली असून अनेकजण याची तुलना 2011 मधील अण्णा हजारे यांच्या ऐतिहासिक आंदोलनाशी करत आहेत.

2011 मध्ये अण्णा हजारे यांनी भ्रष्टाचाराविरोधात जनलोकपाल कायद्याच्या मागणीसाठी उभारलेले आंदोलन देशभर गाजले होते. त्या आंदोलनाने केवळ सरकारवर दबाव निर्माण केला नव्हता, तर भारतीय राजकारणातही मोठे बदल घडवून आणले होते. आता जवळपास दीड दशकानंतर जंतर-मंतरवर पुन्हा आंदोलनाची लाट उसळली असली, तरी त्यामागील कारणे आणि परिस्थिती वेगळी आहे.

सध्याच्या आंदोलनाचा केंद्रबिंदू विद्यार्थ्यांचे भविष्य आहे. परीक्षा व्यवस्थेतील त्रुटी, पेपर लीकच्या घटना आणि स्पर्धा परीक्षांवरील विश्वास डळमळीत झाल्याने युवक मोठ्या संख्येने आंदोलनात सहभागी होत आहेत. अण्णांच्या आंदोलनातही तरुणांचा उत्स्फूर्त सहभाग पाहायला मिळाला होता. आजही युवकच या आंदोलनाचा प्रमुख चेहरा ठरत आहेत. मात्र आता सोशल मीडियामुळे आंदोलनाचा प्रभाव अधिक वेगाने देशभर पोहोचत आहे. एक्स, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब आणि इतर डिजिटल माध्यमांमुळे आंदोलनाचा संदेश काही क्षणांत लाखो लोकांपर्यंत पोहोचत आहे.

या आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर सरकारच्या भूमिकेबाबतही तुलना केली जात आहे. अण्णा हजारेंच्या आंदोलनाच्या काळात तत्कालीन केंद्र सरकारने संवादाचा मार्ग स्वीकारल्याचे अनेक निरीक्षकांचे मत होते. सध्याच्या आंदोलनात मात्र सरकारने पहिल्यांदा दुर्लक्ष केले आणि नंतर कठोर भूमिका घेतल्याचा आरोप विरोधकांकडून केला जात आहे. सरकारने मात्र कायदा-सुव्यवस्था राखण्यासाठी आवश्यक ती कारवाई केल्याची भूमिका घेतली आहे.

माध्यमांची भूमिकाही आता बदललेली दिसते. 2011 मध्ये दूरचित्रवाहिन्यांनी आंदोलनाचे सातत्याने थेट प्रक्षेपण करून त्याला मोठी प्रसिद्धी मिळवून दिली होती. मात्र आज पारंपरिक माध्यमांसोबत डिजिटल प्लॅटफॉर्मही तितक्याच प्रभावीपणे आंदोलनाचा भाग बनले आहेत. त्यामुळे माहितीचा प्रसार अधिक वेगाने आणि व्यापक प्रमाणात होत आहे.

अण्णा हजारेंच्या आंदोलनाची पुनरावृत्ती होईल का, हा सध्या सर्वाधिक चर्चेचा विषय आहे. मात्र याचे उत्तर आगामी काळातच स्पष्ट होईल. आंदोलन किती दिवस टिकते, विद्यार्थ्यांबरोबर इतर समाजघटक किती मोठ्या प्रमाणात सहभागी होतात आणि सरकार या प्रश्नावर कोणती ठोस पावले उचलते, यावर पुढील राजकीय आणि सामाजिक परिणाम अवलंबून असतील. सध्या तरी युवकांचा वाढता सहभाग, व्यवस्थेविरोधातील नाराजी आणि जंतर-मंतर हे आंदोलनाचे केंद्र ठरल्याने या आंदोलनाकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे.