UPI New MDR Charges Rules : 15 ऑक्टोबर 2026 पासून UPI व्यवहारांच्या नियमांमध्ये महत्त्वाचा बदल होणार आहे. NPCI ने निवडक Person-to-Merchant (P2M) UPI व्यवहारांवर 0.4% Merchant Discount Rate (MDR) लागू करण्याची घोषणा केली आहे. मात्र, हा चार्ज ग्राहकांच्या खिशातून थेट वसूल करता येणार नाही. त्यामुळे UPI वापरणाऱ्या सामान्य ग्राहकांसाठी नेमका काय बदल होणार, कोणते व्यवहार मोफत राहणार आणि 3,000 किंवा 50,000 रुपयांच्या पेमेंटवर किती MDR लागेल, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
MDR म्हणजे Merchant Discount Rate. डिजिटल पेमेंट स्वीकारताना व्यापारी व्यवहाराशी संबंधित पेमेंट इकोसिस्टममध्ये आकारला जाणारा शुल्काचा प्रकार म्हणजे MDR. नव्या UPI व्यवस्थेत मिळणाऱ्या MDRमधून पेमेंट इन्फ्रास्ट्रक्चर, सायबर सुरक्षा, तांत्रिक व्यवस्था आणि UPI इकोसिस्टमच्या देखभालीसाठी आर्थिक आधार मिळण्याचा उद्देश असल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
15 ऑक्टोबर 2026 पासून 2,000 रुपयांपेक्षा जास्त रकमेच्या पात्र मर्चंट UPI व्यवहारांवर 0.4% MDR लागू होईल. हा शुल्क व्यापाऱ्याच्या पेमेंट इकोसिस्टममध्ये आकारला जाणार असून ग्राहकाकडून स्वतंत्र UPI चार्ज, प्लॅटफॉर्म फी किंवा MDR वसूल करण्याची तरतूद नाही. महत्त्वाचे म्हणजे 2,000 रुपयांपर्यंतचे P2M व्यवहार पूर्वीप्रमाणेच MDR-मुक्त राहतील. NPCIच्या माहितीनुसार, UPI मधील 95% पेक्षा जास्त P2M व्यवहार या मर्यादेत येतात.
नाही. नव्या व्यवस्थेत MDR हा ग्राहकाकडून थेट आकारला जाणारा चार्ज नाही. त्यामुळे तुम्ही दुकानात UPI QR कोड स्कॅन करून पैसे भरले, तरी व्यवहाराच्या रकमेव्यतिरिक्त स्वतंत्र MDR देण्याची गरज नाही. अर्थात, संबंधित व्यापाऱ्याचा व्यवहार MDR लागू होणाऱ्या श्रेणीत येतो की नाही, हे महत्त्वाचे ठरणार आहे. व्यापाऱ्यांना हा खर्च ग्राहकाकडून वसूल करता येणार नसल्याचे उपलब्ध माहितीत नमूद करण्यात आले आहे.
चहा, पान, भाजीपाला, किराणा, औषधे, छोटे रेस्टॉरंट बिल, कॅब किंवा रोजच्या वस्तूंसाठी 2,000 रुपयांपर्यंत केलेले पात्र मर्चंट UPI पेमेंट MDRच्या कक्षेबाहेर राहतील.म्हणजेच 500, 1,000 किंवा 2,000 रुपयांच्या पात्र व्यापारी व्यवहारासाठी ग्राहकाला MDR भरावा लागणार नाही.
नाही. Person-to-Person म्हणजेच P2P UPI व्यवहार या MDR व्यवस्थेत येत नाहीत. त्यामुळे मित्र, नातेवाईक किंवा स्वतःच्या दुसऱ्या बँक खात्यावर पैसे ट्रान्सफर करताना व्यवहाराची रक्कम कितीही असली तरी या नव्या MDRचा परिणाम होणार नाही.
काही विशिष्ट क्षेत्रांसाठी 0.4% ऐवजी फ्लॅट 5 रुपयांचा MDR लागू होईल. उपलब्ध माहितीनुसार रेल्वे, टेलिकॉम, विमा आणि इंधन यांसारख्या श्रेणींमध्ये 2,000 रुपयांपेक्षा जास्त पात्र व्यवहारांसाठी हा फ्लॅट चार्ज लागू करण्याची तरतूद आहे. याचा अर्थ पेट्रोल पंपावर ग्राहकाने UPI ने पैसे भरले, तर ग्राहकाच्या बिलावर स्वतंत्र 5 रुपयांचा UPI चार्ज लावला जाईल, असा नियम नाही.
छोट्या व्यापाऱ्यांसाठीही स्वतंत्र सूट ठेवण्यात आली आहे. महिन्याला UPI QR द्वारे 1 लाख रुपयांपर्यंत रक्कम स्वीकारणाऱ्या पात्र छोट्या व्यापाऱ्यांना MDRमधून सूट राहणार असल्याचे उपलब्ध माहितीत नमूद आहे. त्यामुळे छोट्या दुकानदारांवर नव्या व्यवस्थेचा थेट परिणाम मर्यादित ठेवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
Google Pay, PhonePe, Paytm किंवा BHIMसारख्या UPI अॅप्सवरून पैसे पाठवण्याची पद्धत बदलणार नाही. QR कोड स्कॅन करणे, UPI ID टाकणे आणि UPI PIN वापरण्याची प्रक्रिया पूर्वीप्रमाणेच राहणार आहे. नवीन MDR हा मुख्यतः पात्र व्यापारी व्यवहारांशी संबंधित आहे. ग्राहकांसाठी स्वतंत्र UPI वापर शुल्क लागू करण्यात आलेले नाही.
UPI वापरताना QR कोड स्कॅन केल्यानंतर स्क्रीनवर दिसणारे व्यापाऱ्याचे नाव तपासा. पैसे पाठवण्यासाठीच UPI PIN आवश्यक असतो. पैसे स्वीकारण्यासाठी UPI PIN किंवा OTP देण्याची गरज नसते. अनोळखी Collect Request स्वीकारण्यापूर्वी त्याची माहिती तपासा आणि UPI PIN किंवा OTP कोणालाही शेअर करू नका.
थोडक्यात, 15 ऑक्टोबर 2026 पासून UPIमध्ये MDRची नवी व्यवस्था लागू होत असली, तरी रोजच्या छोट्या डिजिटल पेमेंटवर ग्राहकांना थेट शुल्क आकारले जाणार नाही. 2,000 रुपयांपर्यंतचे पात्र व्यापारी व्यवहार आणि व्यक्ती-ते-व्यक्ती UPI ट्रान्सफर मोफत राहतील. मोठ्या पात्र व्यापारी व्यवहारांवर मात्र 0.4% MDR आणि 75,000 रुपयांनंतर कमाल 300 रुपयांचा MDR लागू होईल.
सरकारनामाचे सदस्य व्हा
शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.
Read Latest Marathi Political News, Breaking Political News from Maharashtra, India, Pune & Mumbai at Sarkarnama. To Get Live Political Marathi News on Mobile, Download the Sarkarnama Mobile App for Android and IOS. सरकारनामा आता सर्व सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर. ताज्या राजकीय घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम, शेअर चॅट, टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, सरकारनामा यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.