Vikram-1 launch : भारताची अंतराळात ऐतिहासिक भरारी! पहिलं खासगी रॉकेट 'Vikram-1' यशस्वीपणे झेपावलं; वाचा काय आहे वैशिष्ट्ये

भारताच्या अंतराळ क्षेत्राने आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा गाठत इतिहास रचला आहे. भारतीय खासगी कंपनी स्कायरूट एरोस्पेसने विकसित केलेले ‘विक्रम-1’ हे रॉकेट श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून यशस्वीपणे अवकाशात झेपावले. या यशामुळे भारताच्या खासगी अंतराळ उद्योगाला नवी दिशा मिळाल्याचे मानले जात आहे.

सकाळी सुमारे 11.30 वाजता करण्यात आलेल्या या प्रक्षेपणाने सर्व निर्धारित टप्पे सुरळीत पार केले. मोहिमेदरम्यान रॉकेटने आपले उद्दिष्ट अचूकपणे पूर्ण करत उपग्रह नियोजित कक्षेत स्थापित केला. संपूर्ण उड्डाण प्रक्रियेवर इस्रोच्या तज्ज्ञांची बारकाईने नजर होती. या महत्त्वाकांक्षी मोहिमेला ‘आगमन’ असे नाव देण्यात आले आहे.

भारत सरकारने 2020 मध्ये अंतराळ क्षेत्र खासगी उद्योगांसाठी खुले केल्यानंतर अनेक कंपन्यांनी या क्षेत्रात पाऊल टाकले. रॉकेट निर्मिती, उपग्रह विकास आणि प्रक्षेपण सेवा यांसारख्या कामांसाठी खासगी कंपन्यांना संधी मिळाल्याने नव्या तंत्रज्ञानाचा विकास वेगाने होत आहे. विक्रम-1 चे यश हे त्याच धोरणाचे मोठे फलित मानले जात आहे.

याआधी 2022 मध्ये स्कायरूट एरोस्पेसने ‘विक्रम-S’ या सब-ऑर्बिटल रॉकेटचे यशस्वी प्रक्षेपण केले होते. मात्र त्या मोहिमेत उपग्रह पृथ्वीच्या कक्षेत पाठवण्यात आला नव्हता. विक्रम-1 चे उद्दिष्ट मात्र अधिक मोठे होते. हे रॉकेट सुमारे 450 किलोमीटर उंचीवरील लो-अर्थ ऑर्बिटमध्ये (LEO) लहान उपग्रह पोहोचवण्यासाठी डिझाइन करण्यात आले आहे.

ऑर्बिटल रॉकेट आणि सब-ऑर्बिटल रॉकेटमध्ये मूलभूत फरक आहे. सब-ऑर्बिटल रॉकेट अवकाशाच्या सीमेला स्पर्श करून पुन्हा पृथ्वीवर परतते, तर ऑर्बिटल रॉकेट उपग्रहाला आवश्यक वेग देऊन त्याला पृथ्वीभोवतीच्या कक्षेत स्थिर ठेवते. त्यामुळे उपग्रह दीर्घकाळ नियोजित मार्गावर कार्यरत राहू शकतो.

या मोहिमेच्या यशामुळे भारतातील खासगी अंतराळ उद्योगाला मोठी गती मिळणार असून भविष्यात अधिक व्यावसायिक उपग्रह प्रक्षेपणांच्या संधी निर्माण होणार आहेत. त्यामुळे विक्रम-1 चे हे यश भारताच्या अंतराळ प्रवासातील एक महत्त्वाचा मैलाचा दगड मानले जात आहे.