CBSE News: नववी-दहावीसाठी 2 भारतीय भाषा अनिवार्य; CBSEचे त्रिभाषा सूत्र लागू, 5 मुद्द्यांत समजून घ्या!

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 (NEP 2020) अंतर्गत केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाने (CBSE) मोठा निर्णय घेतला आहे. १ जुलै २०२६ पासून देशभरातील सर्व CBSE संलग्न शाळांमध्ये नववी आणि दहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी ‘त्रिभाषा सूत्र’ (Three Language Formula) अनिवार्य करण्यात येणार आहे.

या नव्या नियमानुसार विद्यार्थ्यांना तीन भाषा शिकाव्या लागणार आहेत. त्यापैकी किमान दोन भाषा भारतीय असणे बंधनकारक असेल. उदाहरणार्थ, इंग्रजीसोबत हिंदी, मराठी, संस्कृत, तमिळ, बंगाली, कन्नड, तेलुगू यांसारख्या भारतीय भाषांचा समावेश करावा लागेल.

CBSEने यासंदर्भात सर्व संलग्न शाळांना सविस्तर परिपत्रक पाठवले असून अभ्यासक्रम, वेळापत्रक, शिक्षकांची नियुक्ती आणि अंमलबजावणीबाबत आवश्यक सूचना दिल्या आहेत.

1)भारतीय भाषांना प्राधान्य वाढणार

सध्या अनेक CBSE शाळांमध्ये विद्यार्थी तिसरी भाषा म्हणून फ्रेंच, जर्मन किंवा स्पॅनिश यांसारख्या परदेशी भाषा निवडतात. मात्र नव्या नियमानंतर भारतीय भाषांना अधिक प्राधान्य मिळण्याची शक्यता आहे. महाराष्ट्रातील अनेक CBSE शाळांमध्ये मराठी उपलब्ध असली तरी विद्यार्थ्यांकडून तिला तुलनेने कमी पसंती मिळत असल्याचे चित्र आहे. नव्या निर्णयामुळे मराठीसह इतर भारतीय भाषांकडे विद्यार्थ्यांचा कल वाढेल, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

2)विद्यार्थ्यांना काय फायदा होणार?

शिक्षणतज्ज्ञांच्या मते, बहुभाषिक शिक्षणामुळे विद्यार्थ्यांची आकलन क्षमता, संवाद कौशल्ये आणि सर्जनशीलता वाढण्यास मदत होते. विविध भाषा शिकल्यामुळे विद्यार्थ्यांना देशातील वेगवेगळ्या संस्कृती आणि परंपरा समजून घेता येतात. तसेच एका भाषेतून दुसऱ्या भाषेत सहज विचार मांडण्याची क्षमता विकसित होते.

3)शाळांसमोर कोणती आव्हाने?

हा निर्णय स्वागतार्ह असला तरी अनेक शाळांसमोर व्यावहारिक अडचणी उभ्या राहू शकतात. प्रशिक्षित भारतीय भाषा शिक्षकांची उपलब्धता, नवीन वेळापत्रक तयार करणे, अभ्यासक्रमाचे पुनर्नियोजन आणि विद्यार्थ्यांच्या पर्यायांमध्ये बदल करणे ही मोठी जबाबदारी शाळांवर येणार आहे. विशेषतः महानगरांमधील शाळांना यासाठी अधिक तयारी करावी लागणार आहे.

4)पालकांनी काय करावे?

CBSEने शाळांना या बदलासाठी काही कालावधी दिला असला तरी अंमलबजावणी काटेकोरपणे करण्याचे निर्देश दिले आहेत. विद्यार्थ्यांनी आणि पालकांनीही शाळांशी संपर्क ठेवून नवीन नियमांची माहिती समजून घ्यावी, असे आवाहन करण्यात आले आहे.

5)मराठीसह भारतीय भाषांना फायदा

सध्या अनेक विद्यार्थी फ्रेंच, जर्मन, स्पॅनिश यांसारख्या परदेशी भाषा निवडतात. मात्र नव्या नियमानंतर मराठीसह भारतीय भाषांकडे विद्यार्थ्यांचा कल वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. महाराष्ट्रातील CBSE शाळांमध्ये मराठीला यामुळे मोठा फायदा होऊ शकतो.

थोडक्यात महत्त्वाचे मुद्दे

1. १ जुलै २०२६ पासून CBSEच्या नववी-दहावीमध्ये ‘त्रिभाषा सूत्र’ लागू होणार.

2. विद्यार्थ्यांना तीन भाषा शिकणे बंधनकारक असेल.

3. तीनपैकी किमान दोन भाषा भारतीय असणे आवश्यक.

4. मराठी, संस्कृत, तमिळ, बंगालीसारख्या भारतीय भाषांना अधिक प्राधान्य मिळण्याची शक्यता.

5. शाळांना प्रशिक्षित शिक्षक, वेळापत्रक आणि अभ्यासक्रमात बदल करावे लागणार.